Miejska Biblioteka Publiczna

środa, 19 sierpnia 2026

25 SIERPNIA - 135 ROCZNICA URODZIN GUSTAWA MORCINKA

Gustaw Morcinek, właśc. Augustyn Morcinek
urodził się 25 sierpnia 1891 roku w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim
zmarł 20 grudnia 1963 roku w Krakowie
polski pisarz związany ze Śląskiem
nauczyciel, działacz publicystyczny
poseł na Sejm PRL I kadencji (1952–1956), związany ze Stronnictwem Demokratycznym
członek Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodowej w 1958 roku

urodził się w ubogiej rodzinie wozaka Józefa Morcinka

był najmłodszym z czwórki rodzeństwa i został ochrzczony imieniem Augustyn

w 1892 zginął ojciec i ciężar utrzymania rodziny spadł na matkę

po ukończeniu szkoły ludowej w Karwinie – rozpoczął pracę w kopalni w wieku 16 lat

gdy miał 19 lat, górnicy zebrali pieniądze na jego edukację, dzięki czemu mógł uczęszczać do Polskiego Seminarium Nauczycielskiego w Białej (dzisiaj części Bielska-Białej

podczas I wojny światowej został powołany do służby wojskowej w austro-węgierskim garnizonie w Cieszynie

od 1919 do 1935 pracował jako nauczyciel w Skoczowie, jest tam obecnie muzeum biograficzne Gustawa Morcinka

najważniejsze utwory napisał na przełomie lat 20. i 30., zostając jedynym znaczącym śląskim, polskojęzycznym prozaikiem okresu międzywojennego

m.in. za sprawą tematyki poświęconej tematyce górniczej i śląskiej

lata 1936–1939 spędził za granicą, przebywał we Francji, Włoszech Austrii, Niemczech, Danii
krótko przed wybuchem II wojny światowej wrócił do Polski
w latach 1939-1945 był najpierw w więzieniach a potem w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Dachau, powodem była przedwojenna działalność antyniemiecka
odmówił wpisania na niemiecką listę narodowościową w zamian za uwolnienie
pod naciskiem władz na posiedzeniu Sejmu 28 kwietnia 1953 złożył wniosek, aby aprobować dekret Rady Państwa o przemianowaniu Katowic na Stalinogród
zmarł na białaczkę w Krakowie, został pochowany w Cieszynie, na jego pogrzebie byli: Jerzy Ziętek i Wilhelm Szewczyk

Twórczość Gustawa Morcinka

Świat baśni Gustawa Morcinka to dawny Śląsk Cieszyński, magiczna kraina, w której żyją bożątka, utopce, nocznice, jaroszki, a pod ziemią, w kopalni króluje Skarbnik. Mieszkają tu pogodni, dzielni i pełni fantazji ludzie, tacy jak górnik Bulandra, Karlik kowalczyk, czy wojak Zeflik, ktorzy potrafią pokonać wszelkie zło i okpić samego diabła. Poznajemy smutne losy wróżki Meluzyny, przygody Zuzanki i innych pięknych oraz szlachetnych dziewcząt, które w imię dobra i miłości zdolne są do najwyższych poświęceń. Autor opowiada o dziejach tych baśniowych postaci, posługując się soczystym, barwnym, pełnym humoru i dowcipu, czasem wręcz rubasznym językiem.

Jest to powieść przedstawiająca życie górników na początku dwudziestego wieku, ich niebezpieczną pracę w kopalni, a także walkę o zachowanie polskości. Napisana językiem, jakim posługiwali się górnicy.

Akcja tego utworu dzieje się w kopalni, w czasach, kiedy pod ziemią do wożenia węgla używano koni. Zwierzęta, pracując cały czas w ciemności, po jakimś czasie ślepły. Koń o imieniu Łysek był posłuszny, lecz niektórych górników lubił, a innych nie tolerował. Nie lubił na przykład człowieka, który zamiast chleba dał mu tytoń. Łysek znał doskonale swoje obowiązki i nie pozwolił się oszukiwać. Gdy doczepiano o jeden wagonik za dużo do ciągnięcia, koń nie ruszył się z miejsca.

Akcja powieści rozgrywa się w ciągu dwunastu dni, początkowo wokół walki górników z pożarem, potem wokół tragedii zasypanych górników i pełnej poświęcenia akcji załogi ratowniczej. Z tą tragedią zbiega się równocześnie osobista tragedia głównego bohatera inżyniera Szerudy.

Bohater książki Ondraszek,to postać autentyczna, legendarny beskidnik(zbójnik)

z gór Beskidu Morawsko Śląskiego, najprawdopodobniej narodowości węgierskiej.

Autor ukazuje nam legendę śląską o zbójnickiej swobodzie i chłopskiej tęsknocie za wolnością, określa Ondraszka jako "porządnego zbójnika", powiernika ludzkiej niedoli, obrońcę chłopów i wroga wielmoży.

Opowieść o ludziach w pociągu jadących z Gdyni do Katowic. Pasażerowie symbolizują przekrój ówczesnego społeczeństwa. Wiozą ze sobą swoje marzenia, losy, nadzieje, którymi dzielą się ze sobą, w miarę jak milczenie staje się męczące i nudne.

piątek, 14 sierpnia 2026

71 ROCZNICA ŚMIERCI LAUREATA LITERACKIEJ NAGRODY NOBLA - TOMASZA MANNA

urodził się 6 czerwca 1875 roku w Lubece
zmarł 12 sierpnia 1955 roku w Zurychu
niemiecki pisarz, laureat Literackiej Nagrody Nobla w 1929 roku
uznawany za najwybitniejszego pisarza niemieckiego pierwszej połowy XX wieku i jednego z najwybitniejszych, obok Goethego w dziejach literatury obcojęzycznej

ojciec był bogatym hurtownikiem zbożowym i senatorem miasta Lubeki
matka pochodziła z mieszanej niemiecko- brazylijskiej- kreolskiej rodziny
biografowie podkreślają sąsiadowanie w nim cech typowych dla powściągliwych ludzi z północy i żywiołowych z południa
jego starszym bratem był urodzony w roku 1871 Heinrich Mann, który również został sławnym pisarzem
po śmierci ojca rodzina przeprowadziła się do Monachium, gdzie pracował pewien czas w firmie rachunkowej i uczęszczał na uniwersytet jako wolny słuchacz.
w Monachium mieszkał na stałe w latach 1891–1933
w roku 1900, w wieku lat 25, napisał swoją pierwszą powieść Buddenbrookowie, była to powieść-saga rodzinna o świetności i upadku możnego mieszczańskiego rodu
w roku 1905 poślubił Katię Pringsheim, córkę profesora matematyki na Uniwersytecie Monachijskim, protestanta o korzeniach żydowskich, mieli sześcioro dzieci
pisarz był biseksualistą
należał do aktywnych przeciwników ruchu nazistowskiego
w chwili przejęcia przez Hitlera władzy w Niemczech znajdował się za granicą i tam postanowił zostać
przebywał w Szwajcarii, w 1936 zrzekł się obywatelstwa niemieckiego, przyjął obywatelstwo Czechosłowacji a później Stanów Zjednoczonych
w 1952 wrócił do Szwajcarii, tylko dwa razy odwiedzając swoją ojczyznę
najsłynniejsze dzieła niemieckiego pisarza to "Czarodziejska góra", "Buddenbrookowie" czy "Śmierć w Wenecji"